Dadı Dirseği (Bakıcı Dirseği): Belirtileri, Röntgen ve Tedavisi

Dadı dirseği (bakıcı dirseği), küçük çocuğun kolu aniden çekildiğinde dirsekteki bir kemik ucunun onu saran bağdan kısmen kaymasıdır. En sık 1–4 yaş arasında görülür. Çocuk ağlar ve kolunu kullanmak istemez, ama hekimin yapacağı kısa bir manevrayla çoğu zaman birkaç dakika içinde rahatlar.

Dadı dirseği (bakıcı dirseği) nedir?

Dirsek ekleminde, ön koldaki iki kemikten birinin (radius) üst ucu halka şeklinde bir bağın içinde döner. Küçük çocuklarda bu bağ gevşektir. Kol aniden çekildiğinde radius başı bu halkanın altından kısmen kayar ve bağ, kemikle eklem arasına sıkışır.

Tıptaki adı radius başı subluksasyonudur; “subluksasyon” tam olmayan, kısmi çıkık anlamına gelir. Halk arasında dadı dirseği, bakıcı dirseği ya da dadı çıkığı olarak bilinir. Bu adlar, durumun çoğu zaman çocuğu kolundan tutan bir yetişkinin farkında olmadan yaptığı bir hareketle ortaya çıkmasından gelir.

Dadı dirseği neden olur?

En sık neden, kol düz ve dirsek açıkken kolun aniden çekilmesidir. Tipik durumlar şunlardır:

• Düşmesini önlemek için çocuğu elinden tutup hızla yukarı çekmek
• Karşıdan karşıya geçerken ya da kaldırımda kolundan çekmek
• Çocuğu ellerinden tutarak yerden kaldırmak
• Kollarından tutup havada sallamak ya da döndürerek oynamak
• Çocuğun kendisinin, eli tutulu hâldeyken yere atılması

Bazı küçük çocuklarda ise yatakta yuvarlanırken ya da kolunun altına düşerken de görülebilir. Ailenin bir çekme anı hatırlamaması bu tanıyı dışlamaz.

Dadı dirseği belirtileri nelerdir, nasıl anlaşılır?

Çocuk aniden ağlar ve ardından kolunu kullanmayı bırakır. Kolu genellikle vücudunun yanında, dirseği hafif bükük ve avucu aşağı bakacak şekilde tutar.

• Çocuk o eliyle oyuncak almaz, kolunu kaldırmaz.
• Kol hareket ettirilmeye çalışılınca, özellikle avuç yukarı çevrilmek istendiğinde ağlar.
• Dirsekte belirgin şişlik, morarma ya da şekil bozukluğu genellikle olmaz.

Aileler çoğu zaman sorunun el bileğinde ya da omuzda olduğunu düşünür, çünkü çocuk ağrının yerini tam gösteremez.

Dikkat: Dirsekte belirgin şişlik, morarma ya da şekil bozukluğu varsa ya da çocuk yüksekten veya kolunun üzerine düştüyse bu tablo kırığı düşündürür. Bu durumda acil değerlendirme gerekir.

Dadı dirseği kendiliğinden geçer mi?

Bazı çocuklarda radius başı kendiliğinden yerine oturabilir. Ancak bunu beklemek doğru değildir. Çocuk ağrı çeker ve aynı belirtiler kırık gibi başka bir yaralanmadan da kaynaklanıyor olabilir. Bu yüzden kolunu kullanmayan bir çocuğu bir hekime göstermek gerekir.

Kolu evde kendiniz düzeltmeye çalışmayın. Sorun başka bir yaralanmaysa, örneğin bir kırıkta, yanlış yapılan manevra zarar verebilir.

Dadı dirseğinde röntgen gerekir mi?

Çoğu zaman gerekmez. Tipik bir çekme öyküsü varsa ve dirsekte şişlik ya da morarma yoksa, tanı muayeneyle konur. Bu durum röntgende genellikle görünmez, çünkü kemikte bir kırık ya da belirgin bir yer değiştirme yoktur.

Düşme öyküsü, şişlik, morarma ya da belirli bir noktada hassasiyet varsa veya manevradan sonra çocuk kolunu kullanmaya başlamazsa röntgen çekilir. Amaç kırığı atlamamaktır.

Dadı dirseği nasıl oturtulur? (redüksiyon manevrası)

Hekim, kısa bir yerine oturtma hareketiyle (redüksiyon) eklemi düzeltir. Hekim çocuğun dirseğini ve ön kolunu belirli bir yöne çevirir. İşlem birkaç saniye sürer, ameliyat, alçı ya da ilaç gerektirmez. Bazen dirsekte hafif bir “klik” hissedilir.

Ailelerin sık sorduğu bir soru, işlemin çok ağrılı olup olmadığı. Oturtma genellikle kısa süreli ve ağrısız bir işlemdir; ben de poliklinik şartlarında rahatlıkla yapıyorum. Çocuk işlem anında kısa bir süre ağlayabilir. Genellikle 5–15 dakika içinde kolunu yeniden kullanmaya, uzanıp oyuncak almaya başlar. Çocuk ağrının tekrar olacağından korktuğu için kolunu kullanmaya biraz geç başlayabilir.

Manevradan sonra çocuk kolunu kullanmaya başlamazsa hekim manevrayı tekrarlayabilir ya da röntgen isteyebilir. Kol düzeldikten sonra genellikle sargı ya da askı gerekmez.

Dadı dirseği tekrarlar mı?

Evet, bir kez olan çocukta tekrar edebilir; özellikle ilk kez 2 yaşından küçükken olduysa. Risk, dirsekteki bağlar güçlendikçe azalır ve 5 yaşından sonra nadir görülür. Tekrarlamasının uzun vadeli bir zararı yoktur. Ancak her seferinde bir hekimin değerlendirmesi gerekir.

Dadı dirseği nasıl önlenir?

Önlemenin en etkili yolu, küçük çocuğun kolunu düz ve gergin hâldeyken çekmemektir.

• Çocuğu kaldırırken koltuk altlarından tutun; ellerinden ya da bileklerinden kaldırmayın.
• Kollarından tutup sallamayın ya da döndürerek oynamayın.
• Yürürken çocuğu elinden çekiştirmek yerine, durup yanına eğilin.
• Çocuk yere atılmak isterse kolunu zorla çekmeyin.
• Bu bilgiyi çocuğa bakan herkesle paylaşın: büyükanne ve büyükbabalar, bakıcı, büyük kardeşler.

Sık sorulan sorular

Dadı dirseği kaç yaşına kadar olur?

En sık 1–4 yaş arasında görülür. 5 yaşından sonra dirsekteki bağ güçlendiği için nadir hâle gelir.

Dadı dirseği kalıcı bir hasar bırakır mı?

Zamanında düzeltildiğinde genellikle kalıcı bir hasar bırakmaz. Çocuk kısa sürede kolunu normal kullanmaya başlar.

Bebeklerde dirsek çıkması olur mu?

Dadı dirseği en sık 1–4 yaş arasında görülür, ancak daha küçük bebeklerde de olabilir. Kolunu kullanmayan bir bebekte kırık ya da eklem iltihabı gibi başka nedenler de olabileceği için bebeği mutlaka bir hekime gösterin.

Dadı dirseği için hangi doktora gidilir?

Ortopedi uzmanları, çocuk acil servisleri ve çocuk doktorları değerlendirebilir. Düşme, şişlik ya da morarma varsa en yakın acil servise başvurmak doğru olur.

Sonuç

Dadı dirseği, küçük çocuklarda kolun aniden çekilmesiyle oluşan ve hekimin yapacağı kısa bir manevrayla çoğu zaman hemen düzelen bir durumdur. Çocuğu ellerinden değil koltuk altlarından kaldırmak en etkili korunma yoludur. Diğer çocuk ortopedisi konularına da göz atabilirsiniz.

Kolunu kullanmayan bir çocuğu bir hekime gösterin. Dirsekte şişlik, morarma ya da şekil bozukluğu varsa ya da çocuk kolunun üzerine düştüyse beklemeden acil servise başvurun.

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Diğer bilgilendirme yazıları için tıklayınız.

En son güncelleme 28 Ekim 2026 Doç.Dr.Aybars Kıvrak