Çocuklarda Kalça Çıkığı: Belirtileri, Önlenmesi ve Tedavisi

Çocuklarda kalça çıkığı, uyluk kemiğinin üst ucunun kalça yuvasına tam oturmaması ya da yuvanın yeterince gelişmemesidir. Tıptaki adı gelişimsel kalça displazisidir. Bebeklik döneminde fark edildiğinde çoğu zaman ameliyatsız tedavi edilebilir. Bu nedenle bebeklerde kalça muayenesi ve gerektiğinde kalça ultrasonu çok önemlidir.

Kalça çıkığı nedir?

Kalça eklemi, uyluk kemiğinin yuvarlak başı ile leğen kemiğindeki çanak şeklindeki yuvadan oluşur. Sağlıklı bir kalçada kemik başı yuvanın içine tam oturur ve yuva bu başı saracak şekilde gelişir. Gelişimsel kalça displazisinde yuva sığ kalır ya da kemik başı yuvadan kısmen veya tamamen kayar.

Hastalığın adındaki “gelişimsel” sözcüğü önemlidir. Kalça çıkığı her zaman doğumda var olan, belirgin bir çıkık değildir. Bazı bebeklerde doğumda yalnızca hafif bir gevşeklik vardır ve sorun ilk aylarda ortaya çıkar. Bu yüzden doğumdan sonraki aylarda da kalçanın kontrol edilmesi gerekir.

Kalça çıkığı neden olur, kimlerde daha sık görülür?

Kalça çıkığının tek bir nedeni yoktur. Rahim içindeki pozisyon, ailesel yatkınlık ve doğumdan sonra bacakların nasıl tutulduğu birlikte rol oynar. Sağlık Bakanlığı’nın gelişimsel kalça displazisi eğitim dokümanında şu durumlar risk faktörü olarak sayılır:

• Ailede (anne, baba, kardeş ya da yakın akrabalarda) kalça çıkığı öyküsü
• İlk doğan kız bebek olmak
• Makat geliş (bebeğin rahimde poposu aşağıda durması)
• İkiz ya da çoğul gebelik
• Amniyon sıvısının az olması
• Doğuştan tortikolis (boyun eğriliği)
• Doğuştan ayak deformiteleri
• Başın bir tarafında düzleşme (plajiyosefali)

Risk faktörü olan her bebekte kalça çıkığı olmaz. Ancak bu bebeklerin kalçalarının daha dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Örneğin bebeklerde tortikolis saptanan bir bebekte kalçalar da mutlaka kontrol edilmelidir.

Kalça çıkığı nasıl önlenir? Kundak ve taşıma

Kalça çıkığının bir kısmı önlenemez, çünkü rahim içinde başlar. Doğumdan sonra ise ailelerin yapabileceği en önemli şey bacakları düz ve bitişik şekilde sıkıca sarmamaktır. Bebeğin kalçaları ilk aylarda bükük ve açık bir pozisyonda gelişir. Bacaklar düz ve bitişik tutulduğunda kemik başı yuvasından uzaklaşmaya zorlanır.

Kundak yapmak isterseniz bebeğin üst gövdesini sarabilir, kalça ve bacaklarını serbest bırakabilirsiniz. Önemli olan bebeğin dizlerini bükebilmesi ve bacaklarını iki yana rahatça açabilmesidir. Kucakta ve kanguruda taşırken de bacakların iki yana açık olduğu pozisyon kalça gelişimini destekler.Kalçaya uygun kundağın adım adım nasıl yapılacağını bebek kundaklama yazımızda bulabilirsiniz.

Çocuklarda kalça çıkığı belirtileri nelerdir?

Bebeklerde kalça çıkığı ağrı yapmaz ve çoğu zaman aile tarafından fark edilmez. Bu nedenle tanının büyük kısmı muayene ve taramayla konur. Yine de ailelerin dikkat edebileceği bazı işaretler vardır.

Bebeklerde

• Bez değiştirirken bir bacağın diğerine göre daha zor açılması
• Bebek sırtüstü yatarken bir bacağın daha kısa görünmesi
• Kalça ve bacak kıvrımlarının iki tarafta belirgin farklı olması

Bacak kıvrımlarındaki farklılık sağlıklı bebeklerde de sık görülür. Tek başına kalça çıkığı anlamına gelmez, ancak diğer işaretlerle birlikteyse değerlendirilmelidir. Kalçadan duyulan hafif tıklama sesleri de çoğu zaman zararsızdır. Asıl anlamlı olan, hekimin muayenesinde kalçanın yerinden çıkıp girdiğinin hissedilmesidir.

Yürüyen çocukta

• Topallama ya da bir bacağa daha az yük verme
• Bir tarafta parmak ucuna basma
• İki kalça birden etkilenmişse paytak, iki yana sallanarak yürüme ve bel çukurunun belirginleşmesi

Kalça çıkığı olan çocuklar genellikle yaşıtlarıyla benzer zamanda yürümeye başlar. Bu yüzden “çocuğum yürüdüğüne göre kalçası sağlamdır” düşüncesi doğru değildir.

Kalça çıkığı nasıl anlaşılır? Türkiye’de tarama

Türkiye’de bebeklerin kalçaları Sağlık Bakanlığı’nın tarama programı çerçevesinde değerlendirilir. Bebek doğduğu hastaneden ayrılmadan önce muayene edilir. Ardından aile hekimi tarafından yapılan 41. gün muayenesinde (30–59. günler arasında) kalçalar yeniden muayene edilir ve risk değerlendirmesi yapılır.

Risk faktörü olan ya da muayenede şüpheli bulgu saptanan bebeklere kalça ultrasonu yapılır. Ultrason, bebeğin kalçası henüz büyük ölçüde kıkırdaktan oluştuğu için ilk aylarda en uygun yöntemdir. Kemikleşme ilerledikçe, genellikle birkaç aylıktan sonra, değerlendirmede röntgen de kullanılır.

Bebeğinizde risk faktörü varsa ya da yukarıdaki işaretlerden birini fark ettiyseniz, bebeğinizin bir çocuk ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilmesini isteyebilirsiniz.

Kalça çıkığı tedavisi: yaşa göre seçenekler

Kalça çıkığının tedavisi çocuğun yaşına ve kalçadaki sorunun derecesine göre değişir. Genel kural şudur: tedaviye ne kadar erken başlanırsa yöntem o kadar basittir.

Pavlik bandajı

Pavlik bandajı, bebeğin kalça ve dizlerini bükük, bacaklarını iki yana açık tutan yumuşak bir askı sistemidir. Bu pozisyonda kemik başı yuvaya doğru yönlenir ve yuvanın gelişmesi desteklenir. Bandajın hekimin önerdiği süre boyunca ve önerdiği şekilde kullanılması gerekir. Aileler bandajı kendi kararlarıyla çıkarmamalı ya da ayarını değiştirmemelidir. Tedavi boyunca düzenli muayene ve ultrason kontrolleri yapılır.

Alçı ve cerrahi tedavi

Bandajla düzelmeyen ya da geç fark edilen kalçalarda, kalça genel anestezi altında yerine oturtulur ve bacaklar bir süre alçıda tutulur. Daha büyük çocuklarda kalçanın yerine oturtulması için çoğu zaman ameliyat gerekir. Bazı çocuklarda kalça yuvasının ya da uyluk kemiğinin şeklini düzelten kemik ameliyatları da aynı ameliyata eklenir.

Kalça çıkığı düzelir mi?

Erken fark edilip uygun tedavi edilen bebeklerin büyük çoğunluğunda kalça normal gelişir ve çocuk yaşıtları gibi yürür, koşar. Tedaviye geç başlandıkça daha kapsamlı yöntemler gerekir ve sonuçlar daha değişken olur.

Tedavi bittikten sonra da kontroller sürmelidir. Bazı çocuklarda yuva tam olarak gelişmeyebilir ya da tedaviye bağlı sorunlar sonradan fark edilebilir. Bu nedenle kalça çıkığı tedavisi gören çocukların büyüme dönemi boyunca belirli aralıklarla kontrol edilmesi önerilir. Tedavi edilmeyen kalça çıkığı ise topallamaya ve genç yaşta kalça kireçlenmesine yol açabilir.

Sık sorulan sorular

Kalça çıkığı için hangi doktora gidilir?

Bebeklerde ve çocuklarda kalça çıkığının değerlendirilmesi ve tedavisi çocuk ortopedisi alanına girer. İlk muayeneyi aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuz yapar, şüphe varsa sizi bir ortopedi uzmanına yönlendirir.

Kalça çıkığı genetik mi?

Ailede kalça çıkığı öyküsü olan bebeklerde risk daha yüksektir. Ancak kalça çıkığı olan bebeklerin çoğunun ailesinde benzer bir öykü bulunmaz.

Kalça çıkığı olan çocuk nasıl yürür?

Tek kalça etkilenmişse çocuk genellikle topallar ya da o tarafta parmak ucuna basar. İki kalça birden etkilenmişse iki yana sallanarak, paytak yürür.

Kalça çıkığı kaç yaşına kadar tedavi edilir?

Her yaşta bir tedavi seçeneği vardır. Ancak yaş büyüdükçe tedavi bandajdan alçıya, alçıdan ameliyata doğru değişir. En basit ve en etkili tedavi ilk aylarda yapılan tedavidir.

Sonuç

Çocuklarda kalça çıkığı, erken fark edildiğinde çoğu zaman basit yöntemlerle tedavi edilebilen bir durumdur. Bacakları sıkı kundaklamamak, 41. gün muayenesini aksatmamak ve risk faktörü olan bebeklerde kalça ultrasonunu zamanında yaptırmak en önemli adımlardır. Diğer çocuk ortopedisi konularına da göz atabilirsiniz.

Bebeğinizin bacak hareketlerinde bir farklılık fark ettiyseniz ya da yürüyen çocuğunuz topallıyorsa bir çocuk ortopedi uzmanına başvurmanız önerilir.

Doç. Dr. Aybars Kıvrak’ın konu ile alakalı medyadaki demeçleri

1. https://www.posta.com.tr/anne-cocuk/bebeklik/bebeklerde-kundak-kalca-cikikligi-riskini-arttiriyor-2735837
2. https://www.sokgazetesi.com.tr/bebegi-kundaklama-kalca-cikigi-riskini-artiriyor
3. https://www.hurriyet.com.tr/aile/galeri-bu-gelenek-yuzyillardir-uygulaniyor-ama-kalca-cikigina-neden-olabilir-yururken-veya-emeklerken-dengesizlik-varsa-dikkat-42670970

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Diğer bilgilendirme yazıları için tıklayınız.

En son güncelleme 27 Ekim 2026 Doç.Dr.Aybars Kıvrak