Pes ekinovarus (doğumsal çarpık ayak) nedir? Tedavisi nedir?

Pes ekinovarus, halk arasında doğumsal çarpık ayak olarak bilinen ve ayak yapısının normal şekil ve pozisyonundan sapmasıyla ortaya çıkan bir ortopedik deformitedir. Doğumdan itibaren fark edilen bu durum, dünya genelinde her 1.000 doğumun yaklaşık 1’inde görülür ve erkek bebeklerde biraz daha sık rastlanır. Görünümü nedeniyle ailelerde kaygı yaratsa da, modern tedavi yaklaşımları sayesinde büyük çoğunlukla tam düzelme mümkündür.

Erken dönemde tanı konulması ve doğru tedavi protokolünün uygulanması, çocuğun ilerleyen yaşamında ağrı, yürüme güçlüğü ve fonksiyon kaybı gibi riskleri önemli ölçüde azaltır. Bu nedenle pes ekinovarus, doğuştan gelen fakat erken müdahaleyle yüksek başarı oranına sahip bir ortopedik durumdur.

Pes ekinovarus nedir?

Pes ekinovarus, ayak kemiklerinin, bağların ve kasların gelişimindeki yapısal bir farklılık sonucu ortaya çıkan kompleks bir ayak deformitesidir. Dört temel bileşenle tanımlanır:

1. Ekinus: Ayak bileğinin aşırı şekilde aşağı yönlü pozisyonda olması.
2. Varus: Arka ayağın içe doğru dönmesi.
3. Adduksiyon: Ön ayağın içe doğru yönelmesi.
4. Cavus: Ayak tabanında normalden fazla kavislik oluşması.

Bu durum sonucunda ayak, “içe dönük ve aşağı pozisyonda” görünür. Çoğunlukla her iki ayakta meydana gelir ancak tek taraflı olgular da mevcuttur.

Tedavi edilmediğinde deformite zamanla sertleşir, yürüyüş bozukluklarına ve ayak tabanında anormal yük dağılımına yol açar. Ancak erken başlanan Ponseti yöntemi, günümüzde pes ekinovarus için dünya genelinde altın standart tedavi olarak kabul edilmektedir. Bu yöntem; alçı uygulamaları, gerekirse küçük bir aşil tendon gevşetme işlemi ve sonrasında koruyucu atel kullanımından oluşur.

Çocuklarda çarpık ayak nedenleri nelerdir?

1. Genetik Faktörler: Ailede pes ekinovarus geçmişi olan bireylerde bu deformite daha sık meydana gelir. Kalıtsal faktörler, ayak ve bacak kaslarının gelişimini etkiler.
2. Rahim İçi Gelişim Bozuklukları: Bebek anne karnında sınırlı bir alanda büyüdüğünde, ayakların uygun şekilde gelişmesi zorlaşır. Bu durum, özellikle ikiz gebeliklerde veya rahim anomalilerinde daha belirgin hale gelir.
3. Nöromüsküler Bozukluklar: Serebral palsi, spina bifida gibi nöromüsküler hastalıklar pes ekinovarusa zemin hazırlar. Bu hastalıklar, kas ve sinir sistemi arasındaki uyumu bozarak ayakta deformite oluşmasına yol açar.
4. Etkileyen Çevresel Faktörler: Bazı araştırmalar, annenin hamilelik sırasında sigara içmesi, yetersiz beslenme veya viral enfeksiyonlara maruz kalması gibi çevresel faktörlerin de riski artırabileceğini öne sürmektedir.

Belirtileri Nelerdir?

Pes ekinovarusun belirtileri genellikle doğumdan hemen sonra belirgin şekilde görülür ve çoğu durumda deneyimli bir sağlık profesyoneli tarafından ilk muayenede kolaylıkla fark edilir. Deformite ilerleyici değildir; ancak tedavi edilmeden bırakılırsa zamanla sertleşir ve fonksiyonel sorunlara yol açar. Aşağıdaki bulgular pes ekinovarusun tipik belirtileridir:

• Ayağın içe ve aşağıya doğru dönük durması: Ayak yapısı normal pozisyonunu kaybeder ve içe doğru bükülmüş bir görünüm alır.
• Ayak tabanının yukarı doğru kıvrılması (cavus): Ayak kemerinde belirgin bir yüksek kavis oluşur.
• Topuğun içe dönmesi (varus): Arka ayak normal hizasını kaybeder ve iç tarafa doğru yönelir.
• Ayağın bilekten aşağı doğru bükülü durması (ekinus): Ayak bileği esnekliğini kaybeder ve ayak uç kısmı aşağı yönelir.
• Hareket açıklığında azalma: Ayak pasif olarak düzeltilemez veya düzeltildiğinde eski pozisyonuna geri dönme eğilimi gösterir.
• Cilt kıvrımları ve kas yapısında asimetriler: Ayak bileği çevresinde anormal deri kıvrımları oluşur; baldır kası genellikle karşı tarafa göre daha ince görünür.

Bebek yürümeye başladığında tedavi gecikmişse şu fonksiyonel belirtilerin görülme ihtimali vardır:

• Topuğa basamama veya parmak ucuna basarak yürüme
• İçe basma ve dengesiz yürüme
• Ayak tabanında ağrı ve nasır oluşumu (ilerleyen yaşlarda)

Bu belirtiler pes ekinovarusun erken dönemde tanınmasına yardımcı olur. Uygun tedaviye başlamak, ilerleyen dönemlerde ortaya çıkabilecek yürüyüş ve denge problemlerini önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

Tanı Süreci

Pes ekinovarusun tanısı genellikle fizik muayene ile konur. Uzman bir ortopedist, ayak pozisyonunu ve hareket açıklığını değerlendirerek kesin tanıya ulaşır. Gerekli durumlarda şu yöntemler kullanılır:

• Röntgen Görüntüleme: Ayağın kemik yapısını değerlendirmek için faydalıdır.
• Ultrasonografi: Özellikle bebeklerde yumuşak doku değerlendirmesi için faydalıdır.
• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Kompleks vakalarda daha ayrıntılı bilgi sağlar. Nadiren ihtiyaç duyulur.

Erken teşhis ve tedavinin önemi

Çarpık ayak, doğumda kolayca teşhis edilebilen bir durumdur. Ancak, tedavi edilmediğinde çocuğun yürüme becerisini olumsuz etkiler. İlerleyen yaşlarda kalıcı ortopedik sorunlara neden olur. Bu nedenle, erken dönemde yapılan müdahaleler büyük önem taşır.

Tedavi yöntemleri nelerdir?

1. Ponseti Yöntemi

Ponseti yöntemi, pes ekinovarus tedavisinde altın standart tedavi yöntemidir. Bu yöntemde, bebeğin ayağı haftalık olarak yapılan alçılamalarla düzeltilir. Alçılamanın ardından çoğu vakada bir aşil tendon kesisi ve ardından ortez kullanımı gerekmektedir.

2. Fizyoterapi

Erken dönemde uygulanan fizyoterapi, ayak kaslarının güçlenmesine ve deformitenin düzeltilmesine yardımcı olur. Fizyoterapist rehberliğinde yapılan germe ve esneme egzersizleri bu süreçte etkilidir.

3. Cerrahi Müdahale

Şiddetli pes ekinovarus vakalarında cerrahi müdahale gerekir. Özellikle ileri yaşta teşhis edilen veya konservatif yöntemlerle düzelmeyen deformitelerde cerrahi, kalıcı bir çözüm sunar.

Tedavisi ne kadar sürer?

Pes ekinovarus tedavisi ortalama 8-10 haftalık bir süreci kapsar. Hastalığın durumuna göre bu süre uzayabilmektedir.

Tedavinin başarı oranı?

Pes ekinovarus tedavisinde günümüzde en sık kullanılan yaklaşım Ponseti yöntemidir ve uluslararası klinik deneyimlere göre bu yöntemin başarı oranı oldukça yüksektir. Uygun şekilde uygulanan tedavi ile bebeklerin büyük çoğunluğu normal fonksiyonlara sahip, ağrısız ve etkin şekilde yürüyebilen bir ayağa kavuşur. Başarıyı belirleyen temel faktörler; tedaviye erken başlamak, protokolün doğru uygulanması ve tedavi sonrası ailelerin önerilen kullanımlara uyum göstermesidir.

Ponseti protokolü, doğru uygulandığında %85–95 oranında başarılı sonuçlar doğurur. Bu yüksek başarı oranının temel nedeni, yöntemin ayaktaki kemik ve yumuşak dokuları kademeli olarak düzelten, cerrahiye çoğu zaman ihtiyaç bırakmayan bir yapıda olmasıdır. Düzenli alçı değişimleri, aşilotomi (gerekli görüldüğünde yapılan küçük cerrahi işlem) ve sonrasında kullanılan özel atel cihazlar yöntemin ayrılmaz parçalarıdır.

Ailelere tavsiyeler

Çocuğunuzda çarpık ayak teşhisi konulduysa paniğe kapılmamanız önemlidir. Modern tedavi yöntemleri sayesinde, erken teşhis ile çocuğunuzun yaşam kalitesini artırabilirsiniz.İleride karşılaşabileceği ortopedik sorunları önleyebilirsiniz. Uzman bir ortopedi ve travmatoloji hekiminin rehberliğinde düzenli kontroller ile tedavi sürecinin takibi, başarılı sonuçlar elde etmek için kilit rol oynar.

Sonuç olarak, çarpık ayak (pes ekinovarus) doğuştan gelen bir ortopedik sorun olsa da, modern tıp sayesinde çözümsüz değildir. Erken teşhis ve doğru tedavi ile çocuğunuzun sağlıklı bir şekilde büyümesine ve gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Pes Ekinovarus Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tedavi edilmeyen pes ekinovarus, ciddi ortopedik sorunlara neden olur. Zamanla:

• Çocuğun yürüme yetisi azalır.
• Eklem ağrıları ve deformiteler ortaya çıkar.
• Sosyal ve psikolojik problemler gelişir.

Bu nedenle, pes ekinovarus şüphesi olan her çocuğun vakit kaybetmeden bir ortopedi uzmanına yönlendirilmesi gerekir.

Sık sorulan sorular

Pes ekinovarus / çarpık ayak düzelir mi?

Evet, pes ekinovarus uygun tedavi ile düzeltilebilir. Erken dönemde alçı tedavisi (Ponseti yöntemi) ve gerekirse cerrahi müdahaleler oldukça başarılı sonuçlar verir.

Tedaviye en erken ne zaman başlanabilir?

Tedaviye doğumdan sonraki ilk haftalarda başlanır. Erken müdahale, deformitenin başarıyla düzeltilmesi açısından kritiktir.

Pes ekinovarus tıpta ne demek?

Pes ekinovarus, Latince kökenli “ekinus” (ayağın plantar fleksiyonunu ifade eder) ve “varus” (içe doğru eğriliği ifade eder) kelimelerinden türemiştir. Ayağın aşağıya doğru bükülmesi ve içe dönmesiyle oluşan deformiteyi tanımlar.

Pes ekinovarus askerliğe engel mi?

Pes ekinovarusun şiddetine bağlı olarak askerliğe engel olabilir. Yürüme ve hareket kısıtlılığı yaratıyorsa askerlikten muafiyet nedeni sayılabilir. Yönetmeliklerde belirlenen şartlara göre askerliğe engel olup olmadığına karar verilmektedir.

Bonus- Pes ekinovarus hastalığı olan ünlüler kimdir?

• Steven Gerrard – İngiliz futbolcu
• Tutankhamun – Mısır firavunu
• Kristi Yamaguchi – Olimpiyatlarda madalya kazanan buz patencisi
• Mia Hamm – Ünlü kadın futbolcu
• Damon Wayans – Ünlü komedyen ve aktör
• Claudius – Roma İmparatoru

Doç. Dr. Aybars Kıvrak’ın konu ile alakalı medyadaki demeçleri

1. https://www.sokgazetesi.com.tr/cocuklarda-carpik-ayak-nedenlerine-dikkat
2. https://www.haberturk.com/anne-ve-babalar-dikkat-cocuklarda-gorulen-carpik-ayak-pes-ekinovarus-nedir-nedenleri-nelerdir-3729522/8

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Diğer bilgilendirme yazıları için tıklayınız.

En son güncelleme 7 Şubat 2026 Doç.Dr.Aybars Kıvrak