Bebeklerde Tortikolis (Boyun Eğriliği): Belirtileri, Egzersizleri ve Tedavisi

Bebeklerde tortikolis, bebeğin başını sürekli bir tarafa eğip yüzünü diğer tarafa çevirmesiyle fark edilen bir boyun eğriliğidir. Çoğu zaman doğumdan sonraki ilk haftalarda anne babanın dikkatini çeker: bebek emzirirken hep aynı göğsü tercih eder, yatarken başı hep aynı yöne düşer ya da başının bir tarafı düzleşmeye başlar. Erken fark edilip düzenli egzersizle takip edildiğinde büyük çoğunluğu ameliyat gerekmeden düzelir.

Tortikolis nedir?

En sık görülen türü konjenital musküler tortikolis, yani doğuştan kas kaynaklı tortikolistir. Boynun yan tarafında, kulak arkasından köprücük kemiğine uzanan sternokleidomastoid kası bir tarafta kısalır ya da gerginleşir. Bu kas kısaldığında baş aynı tarafa eğilir, çene ise karşı tarafa döner. Örneğin sağ kas kısaysa baş sağa yatar, yüz sola bakar.

Amerikan Fizyoterapi Derneği pediatri akademisinin kılavuzu konjenital musküler tortikolisi doğumdan kısa süre sonra fark edilen bir postür bozukluğu olarak tanımlar ve fark edildiği anda tedaviye yönlendirilmesini önerir (Sargent ve ark., 2024).

Bebeklerde tortikolis belirtileri nelerdir?

Aileler genellikle şu durumları fark eder:

• Baş sürekli bir omza doğru eğik duruyor
• Bebek bir tarafa bakmayı tercih ediyor, diğer tarafa dönmekte zorlanıyor
• Emzirirken bir göğüste rahat, diğerinde huzursuz
• Boynun bir tarafında, kas içinde ele gelen sert bir şişlik var (bazı bebeklerde ilk haftalarda görülür, zamanla küçülür)
• Başın arka ya da yan tarafında düzleşme başlamış
• Yüzde hafif asimetri dikkat çekiyor

Bu belirtilerden biri bile varsa bebeğin muayene edilmesi gerekir. Boyun eğriliği tek başına küçük bir sorun gibi görünse de baş şekli ve hareket gelişimi üzerinde etkisi olabilir.

Tortikolis neden olur?

Konjenital musküler tortikolisin kesin nedeni tam bilinmiyor. Rahim içinde bebeğin uzun süre aynı pozisyonda kalması, rahim içi alanın dar olması ve zor doğum en çok üzerinde durulan olasılıklardır. İlk doğumlarda, makat gelişlerde ve iri bebeklerde daha sık görüldüğü düşünülür.

Her boyun eğriliği kas kaynaklı değildir. Göz, iç kulak, omurga ya da sinir sistemiyle ilgili bazı durumlar da başın eğik durmasına yol açabilir. Bu yüzden muayenede kas dışındaki nedenlerin de ayırt edilmesi gerekir.

Tortikolis kendiliğinden geçer mi?

Hafif olgularda bebek büyüdükçe düzelme görülebilir. Ancak bunu önceden kestirmek zordur ve beklemek her zaman güvenli değildir. Kılavuzlar, tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonucun o kadar iyi olduğunu ve tedavinin daha kısa sürdüğünü vurgular. Geç kalındığında kas daha sertleşir, baş şeklindeki düzleşme belirginleşir ve tedavi uzar.

Kısacası “büyüyünce geçer” diye aylarca beklemek yerine, şüphe varsa erken dönemde muayene en doğru yaklaşımdır.

Tortikolis kalça çıkığıyla ilişkili mi?

Evet. Konjenital musküler tortikolisi olan bebeklerde gelişimsel kalça displazisi (kalça çıkığı) görülme olasılığı artar. İki durumun da rahim içi sıkışıklıkla ilişkili olduğu düşünülür. Bu nedenle bebeklerde tortikolis saptandığında kalçaların da muayene edilmesi ve gerekiyorsa kalça ultrasonu yapılması önerilir.

Bunun iyi bir yanı da var: Tortikolis nedeniyle erken muayeneye gelen bebeklerde kalça sorunu daha erken yakalanabiliyor. Bir çalışmada tortikolisi olan bebeklerde kalça displazisinin daha erken teşhis edildiği ve ameliyatsız tedavinin daha başarılı olduğu bildirilmiştir (Gou ve ark., 2022). Kalça çıkığı hakkında ayrıntılı bilgiyi kalça çıkığı yazımızda bulabilirsiniz.

Bebeklerde tortikolis nasıl teşhis edilir?

Teşhis büyük ölçüde muayeneyle konur. Muayenede boynun dönme ve yana eğilme açıklığı iki taraf karşılaştırılarak değerlendirilir, kas içinde kitle olup olmadığına bakılır, baş şekli, yüz simetrisi ve kalçalar kontrol edilir. Gerekli görülürse boyun kasına yönelik ultrason yapılabilir. Muayene bulguları kas kaynaklı tortikolisle uyumlu değilse göz, nöroloji ya da görüntüleme açısından ek değerlendirme istenir.

Tortikolis tedavisi nasıl yapılır?

Tortikolis tedavisinin temeli egzersiz ve pozisyon düzenlemesidir. Kılavuzlar ilk tercih olarak şu beş bileşeni önerir: boyun germe hareketleri, boyun ve gövde kaslarını güçlendiren aktif hareketler, simetrik hareket gelişiminin desteklenmesi, ev ortamının düzenlenmesi ve ailenin eğitimi.

Tortikolis egzersizleri

Germe egzersizleri boynun kısa olan tarafını yavaşça uzatmayı amaçlar. Bu egzersizler bebeğin canını acıtmadan, nazikçe ve düzenli yapılmalıdır. Hangi yöne, kaç tekrar ve günde kaç kez yapılacağı bebeğin muayenesine göre belirlenir. Egzersizlerin ilk birkaç seansta bir fizyoterapist ya da hekim eşliğinde öğrenilmesi önemlidir; yanlış yöne ya da zorlayarak yapılan germe yarardan çok zarar verebilir.

Evde yapabilecekleriniz

Gün içindeki küçük düzenlemeler en az egzersizler kadar etkilidir:

• Karın üstü zaman: Bebek uyanıkken ve gözetim altındayken günde birkaç kez karın üstü yatırın. Boyun kaslarını güçlendirir, baş arkasındaki düzleşmeyi azaltır.
• Beşik ve oyuncak yerleşimi: Işığı, oyuncakları ve sizin durduğunuz yeri, bebeğin dönmekte zorlandığı tarafa gelecek şekilde ayarlayın.
• Taşıma: Bebeği kucakta taşırken başının zorlandığı yöne dönmesini teşvik eden pozisyonlar kullanın.
• Beslenme: Emzirme ya da biberonla beslenmede iki tarafı dönüşümlü kullanın.
• Uyku: Bebek her zaman sırtüstü uyumalıdır. Pozisyon yastıkları ve başı sabitleyen ürünler güvenli uyku açısından önerilmez.

Botoks ve ameliyat ne zaman gerekir?

Düzenli egzersize rağmen düzelme yeterli olmazsa bazı bebeklerde kasa botoks uygulaması değerlendirilebilir. Ameliyat ise az sayıda çocukta gerekir. Genellikle uygun ve düzenli tedaviye rağmen 1 yaş civarında boyun hareketlerinde belirgin kısıtlılık ve baş eğikliği sürüyorsa gündeme gelir. Ameliyatta kısa olan kas gevşetilir, sonrasında yine egzersiz programı uygulanır.

Baş şeklindeki düzleşme (plajiyosefali) ne olacak?

Tortikolisli bebekler başlarını hep aynı tarafa çevirdikleri için başın arka-yan kısmında düzleşme gelişebilir. Boyun hareketi düzeldikçe ve pozisyon önerileri uygulandıkça bu düzleşme de çoğu zaman azalır. Düzleşme belirginse ya da ilerliyorsa kask tedavisi açısından değerlendirme gerekebilir.

Ne zaman hemen doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden değerlendirme yapılmalıdır:

• Boyun eğriliği doğumdan aylar sonra, ani başladıysa
• Bebekte ateş, kusma, huzursuzluk ya da boyunda ağrı varsa
• Egzersizlere rağmen eğrilik artıyorsa ya da daha önce düzelmişken yeniden başladıysa
• Göz kayması, gözlerde titreme ya da bebeğin başını eğerek bakması dikkat çekiyorsa
• Kol ve bacak hareketlerinde bir tarafta zayıflık ya da gelişim basamaklarında gecikme varsa

Sonuç

Bebeklerde tortikolis sık görülen ve erken başlandığında büyük çoğunluğu egzersizle düzelen bir durumdur. Başarının anahtarı erken fark etmek, egzersizleri doğru öğrenmek ve evde düzenli uygulamaktır. Tortikolis saptanan her bebekte kalçaların da kontrol edilmesi gerekir. Diğer çocuk ortopedisi konularına da göz atabilirsiniz.

Bebeğinizin başını hep aynı tarafa eğdiğini fark ettiyseniz bir çocuk ortopedisi uzmanına başvurmanız uygun olur.

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Diğer bilgilendirme yazıları için tıklayınız.

En son güncelleme 21 Ekim 2026 Doç.Dr.Aybars Kıvrak