Kalça Avasküler Nekrozu (Femur Başı AVN) ve Tedavi Seçenekleri

Erişkin hastalarda kalça ağrısının önemli nedenlerinden biri kalça avasküler nekrozu (AVN) ya da diğer adıyla femur başı avasküler nekrozudur. Bu hastalıkta femur başına giden kan akımı azalır veya tamamen kesilir. Kemik dokusu yeterli beslenmeyi alamaz buna bağlı olarak zamanla çökmeye başlar. Erken dönemde tanı koyarsak eklemi koruyabiliriz ancak geç dönemde ise çoğu zaman protez cerrahisi gerekir.

Bu yazıda erişkinlerde kalça avasküler nekrozunun nedenlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini ve güncel tedavi seçeneklerini ayrıntılı şekilde ele alıyorum.

Kalça Avasküler Nekrozu Nedir?

Kalça eklemi, uyluk kemiğinin (femur) başı ile leğen kemiği arasındaki küresel eklemdir. Femur başı, sınırlı sayıda damarla beslenir. Bu damarların herhangi bir nedenle hasar görmesi veya tıkanması kemik dokusunda oksijen yetersizliğine yol açar.

Kanlanma bozulduğunda kemik hücreleri ölür. Bu sürece osteonekroz denir. Süreç ilerledikçe femur başında çökme gelişir ve buna bağlı olarak kalça eklem yüzeyi bozulur. Sonuçta ikincil kireçlenme (sekonder artroz) ortaya çıkar.

Erişkinlerde Kalça AVN Neden Olur?

Erişkin hastalarda femur başı avasküler nekrozun birçok nedeni vardır. En sık karşılaştığımız risk faktörleri şunlardır:

1. Kortikosteroid Kullanımı

Uzun süreli ve yüksek doz kortizon kullanımı AVN için en önemli risk faktörlerinden biridir. Kortikosteroide bağlı olarak kemik içi basıncı artar ve buna bağlı olarak mikrodamar dolaşımı bozulur.

2. Alkol Kullanımı

Aşırı alkol tüketimi yağ metabolizmasını etkiler ve kemik içi damar yapısını bozar.

3. Travma

Kalça çıkığı veya femur boyun kırıkları sonrası femur başına giden damarlar zarar görür. Travma sonrası gelişen AVN’ye “posttravmatik osteonekroz” denir.

4. Sistemik Hastalıklar

Sistemik hastalık grubunda şu hastalıklar yer alır:

• Orak hücreli anemi
• Lupus
• Koagülasyon bozuklukları
• Otoimmün hastalıklar

5. İdiyopatik Olgular

Bazı hastalarda belirgin bir neden saptayamayız. Bu gruba idiyopatik AVN deriz.

Kalça Avasküler Nekrozu Belirtileri Nelerdir?

Hastalar genellikle şu şikâyetlerle başvurur:

• Kasık bölgesinde ağrı
• Kalça üzerine basınca artan ağrı
• Uzun süre ayakta kalınca artan yakınmalar
• Topallama
• Hareket kısıtlılığı

Erken evrede ağrı aralıklı olur. İstirahatle azalabilir. Ancak ilerleyen evrede ağrı sürekli hale gelir ve gece ağrısı başlar. Bunun yanı sıra femur başında çökme geliştiğinde eklem hareket açıklığı belirgin şekilde azalır.

Tanı Nasıl Konur?

Klinik Muayene

Kalça iç rotasyonu genellikle ilk kısıtlanan harekettir. Ayrıca kasık ağrısı da tipiktir.

Röntgen

Erken dönemde röntgen normal görünebilir. Geç evrede femur başında çökme ve eklem aralığında daralma izlenir.

Manyetik Rezonans (MR)

Erken tanı için en değerli yöntem MR’dır. Radyografide değişiklik olmadan önce kemik iliği ödemini ve nekrotik alanı gösterir.

Erken tanı koyduğumuz hastalarda eklem koruyucu cerrahi şansımız artar.

Kalça AVN Evreleri

Hastalığı genellikle Ficat–Arlet veya ARCO sınıflamasına göre evrelendiririz:

• Evre 1: Röntgen normal, MR pozitif
• Evre 2: Çökme yok, yapısal değişiklik var
• Evre 3: Subkondral çökme (hilal belirtisi)
• Evre 4: İkincil kalça kireçlenmesi

Tedavi planını evreye göre belirleriz.

Erişkinlerde Kalça Avasküler Nekrozu Tedavisi

Tedavi seçimini hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve hastalığın evresi belirler.

1. Cerrahi Dışı Tedavi

Erken evrede şu yaklaşımları uygulayabiliriz:

• Yük kısıtlaması
• Baston kullanımı
• Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar
• Risk faktörlerinin ortadan kaldırılması

Ancak konservatif tedavi çoğu hastada hastalığın ilerlemesini tamamen durdurmaz.

2. Core Decompression (Dekompresyon)

Erken evrede en sık uyguladığımız cerrahi yöntemdir. Femur başına küçük kanallar açarak kemik içi basıncı azaltırız ayrıca yeni damar oluşumunu teşvik ederiz.

Genç ve erken evre hastalarda başarılı sonuçlar elde edebiliriz.

3. Vaskülerize Kemik Grefti

Seçilmiş genç hastalarda canlı kemik dokusu transferi ile femur başının yeniden kanlanmasını hedefleriz. Ancak teknik olarak daha kompleks bir cerrahidir.

4. Total Kalça Protezi

Femur başında çökme gelişmiş ve sekonder kireçlenme oluşmuş hastalarda en etkili tedavi total kalça protezidir.

Özellikle ileri evre AVN’de ağrıyı ortadan kaldırır ve hastanın yaşam kalitesini belirgin şekilde artırır. Günümüzde modern implantlarla uzun dönem başarılı sonuçlar alıyoruz.

Kalça Avasküler Nekrozu İlerler mi?

Evet. Tedavi edilmezse çoğu hastada femur başı çöker ve kalça ekleminde kireçlenme gelişir. Bu nedenle:

• Risk faktörlerini erken saptamak
• MR ile erken tanı koymak
• Uygun evrede müdahale etmek

oldukça önemlidir.

Kalça AVN Kimlerde Daha Sık Görülür?

• 30–50 yaş arası erişkinlerde
• Uzun süre kortizon kullananlarda
• Aşırı alkol tüketenlerde
• Travma öyküsü olanlarda

Erkeklerde biraz daha sık görülür.

Erken Tanı Neden Önemlidir?

Erken evrede yakaladığımız hastalarda eklemi koruma şansımız vardır. Çökme geliştikten sonra tedavi seçenekleri sınırlanır ve çoğu zaman protez gerekir.

Kasık ağrısı olan ve risk faktörü taşıyan erişkin hastalarda kalça avasküler nekrozunu mutlaka düşünmek gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Kalça avasküler nekrozu tamamen iyileşir mi?
Erken evrede uygun cerrahi ile hastalığın ilerlemesini durdurabiliriz. İleri evrede ise protez ile ağrıyı ortadan kaldırırız.

Her AVN hastasına protez gerekir mi?
Hayır. Evre 1–2 hastalarda eklem koruyucu cerrahi seçeneklerini değerlendiririz.

AVN iki taraflı olur mu?
Evet. Hastaların önemli bir kısmında karşı kalçada da tutulum gelişebilir. Bu nedenle diğer kalçayı da değerlendiririz.

Doç. Dr. Aybars Kıvrak’ın konu ile alakalı medyadaki demeçleri

Yazı içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Diğer bilgilendirme yazıları için tıklayınız

En son güncelleme 23 Şubat 2026 Doç.Dr.Aybars Kıvrak